Khi AI, dữ liệu và các công nghệ mới đang thay đổi cách doanh nghiệp vận hành, con người làm việc và đô thị phát triển, câu hỏi không còn chỉ là chúng ta có thể ứng dụng bao nhiêu công nghệ, mà là làm thế nào để thực sự làm chủ công nghệ và chuyển hóa những khả năng ấy thành giá trị. Tập 2 UniverCity Talk “HCMC Beyond - Thành phố chuyển mình” mở rộng cuộc đối thoại từ đổi mới sáng tạo trong tổ chức, năng lực con người đến cách công nghệ có thể hỗ trợ TP.HCM kiến tạo một đô thị thông minh, bao trùm và bền vững hơn.

 

UniverCity Talk “HCMC Beyond - Thành phố chuyển mình” là chuỗi talkshow do Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh (UEH) phối hợp cùng Đài Phát thanh và Truyền hình TP.HCM (HTV) thực hiện. Với thông điệp “Tri thức. Hành động. Tương lai.”, chương trình kết nối những góc nhìn học thuật với các vấn đề thực tiễn trong tiến trình phát triển của TP.HCM.

Tập 2 với chủ đề “Làm chủ công nghệ, đồng kiến tạo Thành phố tương lai” có sự tham gia của:

• PGS.TS. Trịnh Thùy Anh - Hiệu trưởng Trường Công nghệ và Thiết kế UEH;
• GS.TS. Nguyễn Trường Thịnh - Phó Hiệu trưởng Trường Công nghệ và Thiết kế UEH.

Dưới sự dẫn dắt của MC Bích Nga, cuộc trò chuyện được triển khai qua ba chiều cạnh: Beyond Growth - Công nghệ tạo ra giá trị mới; Beyond Human Potential - Làm chủ công nghệ bắt đầu từ con người; Beyond City - Đồng kiến tạo Thành phố tương lai.

Beyond Growth: Công nghệ tạo ra giá trị mới

MC Bích Nga: Trong bối cảnh AI phát triển nhanh và ngày càng trở nên phổ biến, làm thế nào để doanh nghiệp không chỉ sử dụng công nghệ theo xu hướng, mà thực sự tạo ra giá trị mới từ công nghệ?

PGS.TS. Trịnh Thùy Anh: Điều đầu tiên là cách chúng ta đặt câu hỏi và định hướng vấn đề cần giải quyết. Khi AI có thể tạo ra rất nhiều câu trả lời, vai trò của người đặt câu hỏi càng trở nên quan trọng. Nếu đặt đúng vấn đề, chúng ta mới có khả năng khai thác công nghệ để tạo ra những giá trị mới, thay vì chỉ chạy theo xu hướng và trao đổi những nội dung thông thường.

Điều thứ hai là dữ liệu. Khi một doanh nghiệp hay tổ chức có dữ liệu đủ lớn, đủ tốt và hình thành được một hệ sinh thái dữ liệu, AI mới có nền tảng để hỗ trợ phân tích và đưa ra những giải pháp chính xác hơn.

Điều thứ ba là công nghệ cần được tích hợp vào quy trình vận hành. Trong một tổ chức như UEH, nếu AI chỉ được sử dụng ở từng công việc nhỏ, riêng lẻ thì giá trị tạo ra sẽ còn hạn chế. Khi được tích hợp vào các quy trình, công nghệ mới thực sự góp phần thay đổi cách tổ chức vận hành.

Và cuối cùng là văn hóa học hỏi và cộng tác. Nếu mỗi người chỉ sao chép những gì AI đưa ra thì rất khó tạo nên điều mới. Một tổ chức cần có môi trường để con người cùng học hỏi, thử nghiệm và cộng tác, từ đó biến công nghệ thành năng lực đổi mới thực sự.

MC Bích Nga: AI khi kết hợp với VR, AR, robot hay các công nghệ mới có thể tạo ra những sản phẩm, dịch vụ và trải nghiệm mới cho doanh nghiệp như thế nào?

GS.TS. Nguyễn Trường Thịnh: Khi AI làm cho máy móc thông minh hơn và kết hợp với VR, AR, robot hay humanoid robot, chúng ta có thể tạo ra một hệ thống có khả năng tương tác với con người một cách thông minh hơn. Từ đó, doanh nghiệp không chỉ bán sản phẩm mà có thể tiến tới bán trải nghiệm cho khách hàng.

Chẳng hạn, trước khi mua một căn phòng hay lựa chọn một sản phẩm, khách hàng có thể sử dụng công nghệ để hình dung, trải nghiệm trước trong không gian số. Với thời trang, người dùng có thể thử quần áo, giày dép, mắt kính hay những sản phẩm khác theo cách phù hợp với từng cá nhân.

Điều đó cho thấy giá trị mà doanh nghiệp cung cấp trong tương lai không chỉ nằm ở sản phẩm hữu hình, mà còn nằm ở trải nghiệm thông minh và khả năng cá nhân hóa trải nghiệm cho khách hàng.

MC Bích Nga: Nếu sử dụng công nghệ để nhanh hơn, tiết kiệm hơn chưa hẳn đã là đổi mới sáng tạo, vậy đâu là ranh giới giữa cải tiến và đổi mới?

PGS.TS. Trịnh Thùy Anh: Nếu một công cụ chỉ giúp chúng ta thực hiện công việc nhanh hơn, tiết kiệm công sức hơn nhưng vẫn làm cùng một việc theo cách cũ, đó chủ yếu vẫn là cải tiến.

Đổi mới sáng tạo cần hướng đến những điều mới hơn: mô hình kinh doanh mới, cách tiếp cận mới, quy trình mới hoặc những giải pháp mới. Chẳng hạn, một doanh nghiệp không chỉ sử dụng AI để tối ưu một khâu trong vận hành, mà có thể dựa vào công nghệ để thiết kế lại cách tạo ra và cung cấp giá trị.

Bên cạnh đó, đổi mới ngày nay cần được nhìn trong cách tiếp cận bao trùm và bền vững. Một giải pháp không chỉ cần hiệu quả về mặt kinh tế mà còn phải xem xét liệu nó có xanh hơn, bền vững hơn và giúp nhiều nhóm trong xã hội có khả năng tiếp cận hay không.

Như vậy, công nghệ chỉ thực sự tạo ra giá trị khi nó giúp chúng ta tạo ra những điều mới và hướng sự đổi mới ấy đến một mô hình phát triển tốt hơn.

Beyond Human Potential: Làm chủ công nghệ bắt đầu từ con người

MC Bích Nga: Khi công nghệ ngày càng thông minh và có thể đảm nhiệm nhiều công việc hơn, theo cô Thùy Anh, thế nào mới thực sự là “làm chủ công nghệ”?

PGS.TS. Trịnh Thùy Anh: Có thể nhìn việc làm chủ công nghệ qua nhiều cấp độ.

Ở cấp độ đầu tiên là sử dụng công nghệ. Chúng ta dùng AI hay những công cụ số để hỗ trợ công việc, chẳng hạn sử dụng chatbot trong chăm sóc khách hàng hoặc ERP trong quản trị doanh nghiệp.

Cấp độ tiếp theo là phối hợp với công nghệ. Khi đó, AI không còn là một công cụ đứng riêng lẻ mà trở thành một thành tố trong hệ thống. Con người và công nghệ phối hợp với nhau để thực hiện công việc hiệu quả hơn.

Cấp độ cao hơn là kiến tạo. Con người sử dụng AI như một công cụ, một trợ lý để tạo ra những mô hình mới, trải nghiệm mới và giải pháp mới mà trước đây chưa có.

Khi có thể phát triển qua những cấp độ như vậy, làm chủ công nghệ không chỉ là biết sử dụng một công cụ, mà trở thành năng lực đổi mới và kiến tạo sự phát triển của tổ chức.

MC Bích Nga: Khi AI ngày càng có khả năng cung cấp tri thức và hỗ trợ người học, giáo dục đại học cần thay đổi như thế nào? Nhà trường cần trang bị điều gì để sinh viên có thể làm chủ công nghệ thay vì bị công nghệ thay thế?

GS.TS. Nguyễn Trường Thịnh: Trước đây, giáo dục thường đặt câu hỏi: “Chúng ta có thể cung cấp gì cho sinh viên?” Nhưng trong bối cảnh hiện nay, khi AI có thể cung cấp rất nhiều kiến thức, chúng ta cần đặt một câu hỏi khó hơn: “Chúng ta có thể cung cấp cho sinh viên điều gì mà AI không thể làm được?”

Vì vậy, giảng dạy không thể chỉ dừng ở việc truyền đạt kiến thức. Sinh viên cần được tạo điều kiện thực hành, trải nghiệm và giải quyết những vấn đề thực tế, thay vì chỉ học để trả lời một câu hỏi mà AI cũng có thể trả lời.

Một năng lực quan trọng là tư duy độc lập và phản biện. Khi AI đưa ra thông tin, người học cần biết đánh giá, phản biện và xác định thông tin nào phù hợp thay vì tiếp nhận một cách thụ động.

Bên cạnh đó là tư duy liên ngành. Những vấn đề thực tế ngày nay không còn nằm gọn trong một lĩnh vực riêng biệt. Người học cần có khả năng kết nối kiến thức từ nhiều lĩnh vực để giải quyết những bài toán phức tạp.

Và cuối cùng là khả năng hợp tác giữa con người với con người, giữa con người với AI và giữa con người với máy móc. Cùng với đó là trách nhiệm và đạo đức trong sử dụng công nghệ. Đây sẽ là những năng lực ngày càng quan trọng trong tương lai.

MC Bích Nga: Vậy trong kỷ nguyên AI, đâu là những năng lực cốt lõi của con người mà công nghệ khó có thể thay thế?

PGS.TS. Trịnh Thùy Anh: Một trong những năng lực quan trọng nhất là tư duy và khả năng đặt câu hỏi. AI có thể đưa ra rất nhiều câu trả lời, nhưng con người vẫn cần xác định mình muốn giải quyết vấn đề gì, đâu là vấn đề cốt lõi và cần định hướng công nghệ như thế nào.

Năng lực thứ hai là khả năng hợp tác. Những vấn đề ngày nay ngày càng phức tạp và đòi hỏi sự phối hợp của nhiều người, nhiều chuyên môn khác nhau. Khả năng làm việc cùng nhau sẽ giúp tạo ra những giải pháp sáng tạo hơn.

Năng lực thứ ba là tinh thần học hỏi, dấn thân, sự tò mò và đam mê khám phá. AI có thể cung cấp thông tin, nhưng sự tò mò về những điều chưa biết và mong muốn tiếp tục tìm kiếm những câu hỏi mới vẫn là một động lực rất riêng của con người.

Trong kỷ nguyên AI, chúng ta không nhất thiết phải cạnh tranh với công nghệ xem ai biết nhiều hơn. Điều quan trọng hơn là biết đặt câu hỏi, biết hợp tác và giữ được tinh thần học hỏi để dẫn dắt công nghệ theo những mục tiêu mà con người lựa chọn.

Beyond City: Đồng kiến tạo Thành phố tương lai

MC Bích Nga: Nếu AI có thể mở rộng năng lực của mỗi cá nhân và tổ chức, thì ở quy mô Thành phố, những công nghệ như AI, Digital Twin, VR hay 3D có thể giúp chúng ta quy hoạch và vận hành một đô thị thông minh hơn như thế nào?

GS.TS. Nguyễn Trường Thịnh: Trước đây, khi quy hoạch hay thiết kế một công trình đô thị, chúng ta thường bắt đầu từ bản vẽ, sau đó xây dựng, vận hành rồi mới nhận diện những vấn đề phát sinh.

Với Digital Twin – bản sao số, cách tiếp cận có thể thay đổi. Chúng ta có thể xây dựng một mô hình số trước, tiến hành mô phỏng và thử nghiệm nhiều phương án, từ đó nhìn thấy trước những tác động có thể xảy ra rồi mới lựa chọn phương án phù hợp để triển khai trong thực tế.

Chẳng hạn, khi thiết kế một khu đô thị, chúng ta có thể mô phỏng vị trí bệnh viện, đường sá, trường học hay các hạ tầng khác để đánh giá liệu phương án đó có thực sự phù hợp hay không.

Khi dữ liệu được cập nhật liên tục, bản sao số còn có thể hỗ trợ lãnh đạo Thành phố quan sát, dự báo và ra quyết định dựa trên dữ liệu.

Trong bối cảnh không gian phát triển của TP.HCM ngày càng mở rộng, với nhiều yếu tố về đô thị, công nghiệp, cảng biển, logistics…, việc hình thành một bản sao số có thể giúp Thành phố thử nghiệm các kịch bản phát triển trước khi đưa ra những quyết định có tác động lớn trong thực tế.

MC Bích Nga: Nhưng một Thành phố thông minh không thể chỉ được thiết kế bởi công nghệ. Vậy người dân, doanh nghiệp, đại học và Nhà nước cần tham gia vào quá trình kiến tạo Thành phố như thế nào?

PGS.TS. Trịnh Thùy Anh: Thành phố không chỉ là câu chuyện của những nhà thiết kế hay nhà quản lý. Người dân chính là những người trực tiếp sử dụng Thành phố, vì vậy cần có cơ chế để họ tham gia và đưa những nhu cầu, mong muốn, trải nghiệm của mình vào quá trình hình thành các giải pháp.

Các viện nghiên cứu và trường đại học có thể cung cấp tri thức, nghiên cứu và giải pháp. Doanh nghiệp có công nghệ, nguồn lực tài chính và khả năng triển khai. Nhà nước giữ vai trò kiến tạo, dẫn dắt, xây dựng cơ chế và tạo điều kiện để những giải pháp phù hợp có thể được thử nghiệm và đi vào thực tế.

Như vậy, một Thành phố tương lai cần được hình thành từ sự đồng kiến tạo của nhiều chủ thể, thay vì được thiết kế theo cách một chiều.

Trong hệ sinh thái đó, đại học không chỉ có vai trò đào tạo nguồn nhân lực. Đại học còn có thể kết nối các nguồn lực trong và ngoài nước, đưa tri thức vào thực tiễn và tạo ra những không gian để Nhà nước, doanh nghiệp, nhà khoa học và cộng đồng cùng tham gia giải quyết các vấn đề của Thành phố.

MC Bích Nga: Khi quy mô đô thị ngày càng lớn, công nghệ và dữ liệu có thể giúp việc quản trị Thành phố trở nên thuận tiện và hiệu quả hơn như thế nào?

GS.TS. Nguyễn Trường Thịnh: Một trong những điều quan trọng là dữ liệu phải được kết nối và liên thông, thay vì bị phân tách bởi ranh giới hành chính hay giữa các đơn vị.

Khi dữ liệu được đồng bộ, các khu vực có thể trao đổi thông tin với nhau thuận lợi hơn, giúp quá trình quản lý và vận hành Thành phố hiệu quả hơn.

Điều này cũng mang lại lợi ích trực tiếp cho người dân. Khi thực hiện một thủ tục hay tiếp cận dịch vụ công, người dân không cần phải cung cấp lại nhiều lần những thông tin mà hệ thống đã có. Như vậy, công nghệ có thể giúp tiết kiệm cả thời gian và chi phí, đồng thời nâng cao chất lượng quản trị đô thị.

PGS.TS. Trịnh Thùy Anh: Bên cạnh hạ tầng số, chúng ta cần cơ chế chính sách phù hợp và một hệ thống dữ liệu có khả năng chia sẻ, sử dụng chung.

Khi mỗi đơn vị chỉ sử dụng dữ liệu của riêng mình, nguồn lực sẽ bị phân tán. Nhưng khi dữ liệu có thể được tích hợp và chia sẻ, chúng ta không chỉ tối ưu nguồn lực mà còn giúp người dân tiếp cận dịch vụ thuận tiện hơn.

Vì vậy, xây dựng Thành phố thông minh không chỉ là đầu tư vào công nghệ. Công nghệ cần đi cùng hạ tầng, chính sách và dữ liệu để thực sự tạo ra thay đổi.

MC Bích Nga: Để hiện thực hóa một Thành phố thông minh và đáng sống hơn, đâu là những rào cản lớn nhất cần vượt qua? Và đại học có thể đóng góp như thế nào trong quá trình này?

GS.TS. Nguyễn Trường Thịnh: Rào cản đầu tiên là tư duy cục bộ. Nếu mỗi đơn vị, mỗi địa phương chỉ quản lý và sử dụng dữ liệu trong phạm vi của mình thì rất khó vận hành một Thành phố sống và kết nối.

Rào cản thứ hai là dữ liệu còn phân mảnh. Khi dữ liệu ở đơn vị này muốn kết nối với đơn vị khác vẫn phải trải qua nhiều bước, khả năng khai thác và sử dụng chung sẽ bị hạn chế.

Rào cản thứ ba là chưa có sự kết hợp đầy đủ giữa ứng dụng và nghiên cứu. Chúng ta có nhiều nghiên cứu tốt, nhưng cần tạo điều kiện để những nghiên cứu ấy được đưa vào thực tiễn, thử nghiệm và chuyển hóa thành giải pháp.

Muốn tiến tới Beyond City, đây là những rào cản cần được tháo gỡ.

PGS.TS. Trịnh Thùy Anh: Đại học trước hết có vai trò thay đổi tư duy và nhận thức thông qua giáo dục. Nhưng vai trò của đại học không chỉ dừng ở đào tạo hay nghiên cứu.

Đại học còn cần kết nối các nguồn lực trong và ngoài nước, đưa những tri thức của xã hội vào quá trình phát triển và thực hiện sứ mệnh phụng sự xã hội.

Một vai trò quan trọng khác là tạo ra không gian cho sự đồng kiến tạo, nơi nhiều chủ thể có thể cùng tham gia, chia sẻ tri thức, nguồn lực và cùng phát triển các giải pháp.

Khi đại học làm được điều đó, tri thức sẽ không chỉ nằm trong các công trình nghiên cứu mà có thể được chuyển hóa thành hành động, đóng góp trực tiếp vào những thay đổi của Thành phố và xã hội.

Công nghệ tạo khả năng, con người làm chủ, Thành phố cùng kiến tạo

Từ ba chiều cạnh Beyond Growth – Beyond Human Potential – Beyond City, Tập 2 của HCMC Beyond cho thấy làm chủ công nghệ không đơn thuần là sở hữu hay sử dụng những công nghệ tiên tiến nhất.

Ở góc độ tăng trưởng, công nghệ cần được chuyển hóa thành năng lực đổi mới, giúp doanh nghiệp và tổ chức tạo ra những mô hình, trải nghiệm và giá trị mới, thay vì chỉ làm những điều cũ nhanh hơn.

Ở góc độ con người, làm chủ công nghệ bắt đầu từ khả năng đặt câu hỏi, tư duy phản biện, hợp tác, học hỏi và sử dụng công nghệ có trách nhiệm. AI có thể mở rộng năng lực của con người, nhưng chính con người vẫn là chủ thể xác định công nghệ được sử dụng cho mục tiêu nào.

Và ở góc độ Thành phố, AI, Digital Twin hay dữ liệu chỉ thực sự có ý nghĩa khi được đặt trong một hệ sinh thái có hạ tầng kết nối, cơ chế phù hợp và sự tham gia của Nhà nước - đại học - doanh nghiệp - cộng đồng.

Như thông điệp xuyên suốt cuộc trò chuyện: Làm chủ công nghệ không phải để công nghệ quyết định Thành phố sẽ trở thành như thế nào, mà để con người có thêm năng lực cùng kiến tạo một Thành phố thông minh hơn, đáng sống hơn, bao trùm hơn và bền vững hơn.

Đón xem các tập tiếp theo của UniverCity Talk “HCMC Beyond – Thành phố chuyển mình”, tiếp tục những cuộc đối thoại giữa tri thức và thực tiễn về các động lực mới, nguồn lực mới và những lựa chọn cho tương lai TP.HCM.

 

 

Trụ cột: Nghiên cứu, Đào tạo, Cộng đồng

Tin, ảnh: Ban Truyền thông và Phát triển đối tác